Κάθε γεωπολιτική ή γεωοικονομική ανάλυση, ακόμη και αν εστιάζει σε
συγκεκριμένη περιφερειακή ενότητα ή αναφέρεται σε κάποια επιμέρους
περιοχή του διεθνούς συστήματος, συμπεριλαμβάνει τις παραμέτρους οι
οποίες προκύπτουν ως αποτέλεσμα της βουλήσεως και δράσεως της Κίνας, της Ρωσίας, των ΗΠΑ και της Ε.Ε., έστω και ως εξ επιπολής αναφορά.
Αυτό είναι το σημείο εκείνο που αναδεικνύει ως αυταπόδεικτο, ακόμη και για τους πολέμιούς της, την δεδομένη κατάσταση παγκοσμιοποίησης, ως το σύγχρονο διεθνές status. Ως εκ του συνειρμού, είναι προφανές ότι η ανάπτυξη προβληματισμού, ο σχεδιασμός και η χάραξη, όχι μόνον, της υψηλής στρατηγικής αλλά και των ησσόνων θεμάτων που αφορούν στις διεθνείς σχέσεις μιας χώρας· αλλά ακόμη και ζητήματα, συναφή με προβλήματα ή δράσεις εσωτερικής πολιτικής, πρέπει να εξελίσσονται εντός του πλαισίου αυτού.
Στους πολιτικούς σχηματισμούς της Ελλάδας, ατυχώς και για μία σειρά από αιτίες, έχει από καιρού παύσει να επεξεργάζεται ουσιαστικά και σε βάθος η διεθνής συνθήκη και εν γένει δεν υφίσταται σοβαρή, ουσιαστική, εις βάθος ανάλυση για το διεθνές περιβάλλον, κάτι που στο παρελθόν υπήρχε ως σημείο ποιοτικής διαφοροποίησης από άλλους σχηματισμούς, ειδικά αυτούς που διεκδικούσαν την εξουσία. Αντιμετωπίζεται από όλους επιπόλαια και αναλύεται στην βάση μυθευμάτων και με «τηλεοπτική» οπτική ή άλλοι παραμένουν εγκλωβισμένοι στην συμπαθητική γραφικότητα χαμένων επαναστατικών παραδείσων. Από την άλλη, τα θεσμικά όργανα της Πολιτείας, τα επιφορτισμένα με την ανάλυση και τον σχεδιασμό εξωτερικής πολιτικής, αρνούνται πεισματικά να αναλάβουν τον ρόλο τους, αρκούνται να χαϊδεύουν τα αυτιά των πολιτικών προϊσταμένων τους και να λειτουργούν αποτρεπτικά και υπονομευτικά σε κάθε προσπάθεια δημιουργίας κατάλληλου, εξειδικευμένου φορέα.
Σε αδρές γραμμές θα μπορούσαμε να ισχυρισθούμε ότι με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και την πτώση των καθεστώτων της Ανατολικής Ευρώπης μπήκαμε σε μια εποχή πολυπολικότητας και η σύγχρονη αντιπαράθεση για την παγκόσμια ηγεμονία, επικεντρώνεται στην σύγκρουση των τριών ισχυρών στρατηγικών παικτών, του Δυτικού άξονα ΗΠΑ-Ιαπωνίας-ΕΕ από την μία πλευρά και Ρωσίας/Κίνας από την άλλη. Η σύγκρουση αυτή, δεν είναι άμεσα ορατή αφού δεν υφίσταται κατάσταση άμεσης βίας, αλλά δεν σημαίνει ότι δεν είναι εξ ίσου σκληρή και μάλιστα, κλιμακώνεται συνεχώς. Κλιμακούμενη συνεχώς γιατί αυτό υποδηλούν οι γεωπολιτικές και γεωστρατηγικές μεταβολές· και σκληρή γιατί το πεδίο όπου διεξάγεται και δεν είναι άλλο από αυτό της οικονομίας και σημαίνει εξ ίσου –αν όχι μεγαλύτερης βαρύτητας-, καταστροφικές απώλειες για όλες τις πλευρές, καταστρέφοντας την ζωή και τσαλακώνοντας την αξιοπρέπεια των πολιτών και δημιουργεί συνεχώς ευάλωτες ομάδες πληθυσμού και ανυπεράσπιστων πολιτών. Όλα αυτά, στο όνομα κάποιων «αγορών», οι οποίες τελικά υπερέβησαν κάθε έλεγχο και όριο.
Η πραγματικότητα –δεδομένης και της δυσχερούς θέσης στην οποία βρίσκεται η δική μας χώρα-, απαιτεί ενδελεχή ανάλυση και εξέταση των παραμέτρων του συστήματος και ιδιαιτέρως των στρατηγικών παικτών καθώς οι ενέργειες αυτών, αποτελούν το έναυσμα για σειρά εξελίξεων που εντός του πλαισίου της παγκοσμιοποίησης επηρεάζουν σημαντικά και την διαμόρφωση των εσωτερικών συνθηκών και δεδομένων.
Παραλλήλως, η διαχείριση των εξωτερικών υποθέσεων της χώρας, από τον Αμερικανό Πρόεδρο δεν είναι και η πλέον επιτυχής. Οι ατυχείς χειρισμοί του στην περίπτωση του Ιράκ, τα «στραβοπατήματά» του στην Συριακή κρίση και η επιφυλακτικότητά του -στα όρια της φοβικότητας-, στην αντιμετώπιση των τρομοκρατών-σφαγέων του ISIS, είναι πράξεις που έχουν πλήξει σοβαρά το κύρος της Ουάσιγκτον και της Προεδρίας Obama, μεταξύ των συμμάχων αλλά και αποθρασύνουν τους αντιπάλους της.
Η Ε.Ε. συνεχίζει να ταλαιπωρείται από την κρίση χρέους, και παρά την συγκρατημένη αισιοδοξία για την υπέρβασή της, η ανεργία διογκώνεται με μη ελεγχόμενους ρυθμούς, η παραγωγικότητα των κρατών του Νότου σμικρύνεται και χώρες όπως η Ελλάδα η Ισπανία κ.λπ. έχουν χάσει τα συγκριτικά τους πλεονεκτήματα σε σχέση με τον Βορρά και ο πρωτογενής τομέας είναι, σχεδόν, διαλυμένος (δεν είναι λίγες οι μελέτες που αναφέρουν το ότι η Ευρώπη στην επόμενη 10ετία θα αντιμετωπίσει σοβαρό διατροφικό πρόβλημα εξ αιτίας του ελλείμματος παραγωγής)· αυτά δεν δημιουργούν κλίμα αισιοδοξίας για την περεταίρω, μεσοπρόθεσμη εξέλιξη. Τέλος στην Ιαπωνία, αν και τα στοιχεία είναι με μία πρώτη ανάγνωση καλύτερα, η Ιαπωνική Κυβέρνηση έπεσε έξω στις πρόσφατες προβλέψεις της για επάνοδο σε ικανοποιητικούς ρυθμούς ανάπτυξης και ενισχύει τις ανησυχίες για τις μεσο-μακροπρόθεσμες προοπτικές.
Από την πρώτη εκτίμηση, δεν είναι εντελώς λάθος ο ισχυρισμός ότι ο Δυτικός άξονας έχει εμπλακεί σε αδιέξοδα και οι οικονομίες των επιμέρους δομών του συστήματος σε μία περιδίνηση η οποία δεν προοιωνίζει κλίμα αισιοδοξίας. Η παγκοσμιοποίηση, αιφνιδίασε το πολιτικό σύστημα και επετράπη στις «αγορές» να κυριαρχήσουν και να μετατρέψουν την παραγωγική τους ικανότητα σε «χρηματιστηριακή φούσκα». Δεν είναι καινοφανές αν λεχθεί ότι το χρήμα που περιγράφεται παγκόσμια, δεν αντιστοιχεί σε απτές αξίες. Η οικονομία δεν ελέγχεται πλέον με την εργασία και συνεπώς την παραγωγή υπεραξίας, αλλά με διάφορα χρηματοοικονομικά προϊόντα που αποφέρουν πιο εύκολα και αμεσότερα κέρδη, από εκείνα της πραγματικής παραγωγής. Αυτή η λογική, δημιουργεί και την βιομηχανία «χρέους».
Όμως, αν και αυτό προσφέρει προσωρινά πλούτο στις ανεπτυγμένες χώρες του Βορρά, δημιουργεί μελλοντικά αδιέξοδα και φυσικά, ως άμεση επίπτωση καταπιέζει και συνθλίβει τον Νότο των ιδιαιτέρων εργασιακών ηθών, στον οποίο οι κοινωνικές εκρήξεις δεν είναι ούτε απίθανο, ούτε και μακρινό, αν συνεχίσει να ακολουθείται αυτή η πρακτική.
Επίσης, είναι εσφαλμένη η πολιτική που υπαγορεύεται από την Weber-ιανή Προτεσταντική Ηθική και συνθλίβει την καθημερινότητα, στο όνομα κάποιας δημοσιονομικής πειθαρχίας και ισοσκελισμένων προϋπολογισμών. Η παραγωγή στην Ευρώπη δεν μπορεί να ανταγωνισθεί τον όγκο άλλων χωρών όπως π.χ., της Κίνας ή άλλων Ασιατικών. Η Ευρωπαϊκή παραγωγή γίνεται ανταγωνιστική σε επίπεδο ποιότητας και τεχνολογίας· αυτό είναι που πρέπει να επιδιώκεται.
Μια ακόμη πηγή προβληματισμού για την Δύση αποτελεί και η ραγδαία αύξηση των Κινεζικών επενδύσεων, οι οποίες δείχνουν να μην έχουν όριο. Και δεν είναι μόνο ο συνεχώς αυξανόμενος όγκος επενδύσεων και υποστηρικτικών οικονομικών-αναπτυξιακών παρεμβάσεων της Κίνας (π.χ. σε Αφρικανικές και άλλες χώρες του Τρίτου Κόσμου), κυρίως ανησυχίες προκαλεί η Σινική επενδυτική επιθετικότητα σε κρίσιμους τομείς όπως, ορυχεία μετάλλων, στον τομέα πετρελαίου, τηλεπικοινωνίες και τραπεζικό-χρηματοπιστωτικό τομέα. Προς το παρόν, ο όγκος των Δυτικών επενδύσεων είναι μεγαλύτερος από εκείνον των Κινεζικών κεφαλαίων, αλλά, δεν παραβλέπεται η επιθετική και σχεδιασμένη εισβολή των σινικών κεφαλαίων σε χωράφια που μέχρι πρότινος οι δυτικοί θεωρούσαν ότι είναι οι αποκλειστικοί και προνομιούχοι νομείς.
Βέβαια, για κάθε Γολιάθ υπάρχει και ένας Δαυΐδ. Η κινέζικη παραγωγή έχει μεν συγκριτικά πλεονεκτήματα στο πεδίο του όγκου και των αριθμών, δεν είναι όμως ακαταμάχητη, όταν τα ζητούμενο είναι η ποιότητα και η τεχνολογία –τουλάχιστον ακόμη.
Επίσης, δεν λείπουν και τα προβλήματα, τα οποία μέχρι στιγμή αυτή το Σινικό καθεστώς καλύπτει με σχετική άνεση (οι εργάτες στην Κίνα δεν είχαν κάτι περισσότερο πριν από την εγκαθίδρυση της Μαοϊκής διακυβέρνησης) και οι δομές που δημιούργησε ο Μάο ακόμη αντέχουν και οι διαχειριστές της εξουσίας έχουν ομολογουμένως επιδείξει αξιοσημείωτη ευελιξία και προσαρμογή και επιβάλει τις απαραίτητες μεταρυθμίσεις σε κατάλληλο χρόνο. Η Κίνα δείχνει να εγκαταλείπει τον απομονωτισμό της και να εμπλέκεται πλέον δυναμικά στα παγκόσμια πράγματα (δείγμα θελήσεως επ’ αυτού είναι και η εμπλοκή της στην εκστρατεία κατά του Embola, με αποστολή εξειδικευμένου προσωπικού σε Λιβερία και άλλες Αφρικανικές χώρες καθώς και η οικονομική υποστήριξη της εκστρατείας με το ποσό των 82 εκμ. δολ. ΗΠΑ) .
Ως επιτυχίες ακόμη της Κινεζικής πολιτικής, πρέπει να συγκρατούνται οι πρόσφατες διακρατικές συνεργασίες με Ρωσία που αφορά στην από κοινού κατασκευή μαχητικών ελικοπτέρων και περί διανομής 30 δις. κυβικών μέτρων φυσικού αερίου τα οποία θα διαθέσει η Gazprom στην Κινεζική CNPC και η υπογραφή memorandum συνεργασίας από τον Κινέζο Πρόεδρο Ξι Τζιν-πίνγκ και τον Αυστραλό Πρωθυπουργό Τόνι Άμποτ. Σε αυτό προβλέπεται και κατοχυρώνεται η συνεργασία των δύο χωρών σε τομείς εμπορίου, 40 κλάδων υπηρεσιών (περιλαμβανομένων και νομικών, υπηρεσιών υγείας κ.ά.), διακίνηση ειδών διατροφής κ.λπ. Σύμφωνα με αυτήν την συμφωνία, περί το 99% των προϊόντων της Αυστραλίας θα μπορούν να εισέλθουν στην αγορά της Κίνας χωρίς ή με ελάχιστους δασμούς. Πρόκειται για την πλέον ευνοϊκή συμφωνία που παρεχώρησε η Κίνα μέχρι σήμερα.
Εκείνο όμως που προκαλεί νευρικότητα σε Αμερικανικούς κύκλους -ειδικότερα όταν αυτά συμβαίνουν κατά την περίοδο που ο Πρόεδρος Obama επιχειρεί στροφή προς την Ασία-, είναι η Σινο-Ρωσική προσέγγιση και η κοινή ερμηνεία των γεγονότων της Ουκρανίας και Hong Kong, δείγμα αναπτυσσόμενης επικοινωνίας μεταξύ Μόσχας-Πεκίνου, γεγονός που εμφιλοχωρεί τον κίνδυνο δημιουργίας γεωπολιτικού άξονα, με συνέπεια την μετατροπή των χωρών αυτών σε στρατηγικούς παίκτες, οι οποίοι θα αμφισβητούν και θα απειλούν ευθέως, τα Αμερικανικά συμφέροντα.
Σε κάθε περίπτωση, στο μέσο ή απώτερο μέλλον, θα έχει ενδιαφέρον να δούμε πως θα αντιδράσει το σύστημα σε πιθανή όξυνση προβλημάτων όπως η μόλυνση του περιβάλλοντος-το Πεκίνο αναγκάζεται να λογοκρίνει μελέτες συναφώς με την ατμοσφαιρική μόλυνση-, η διάθεση των υδάτινων πόρων, η διαφθορά των κρατικών αξιωματούχων και δομών, που έχει αρχίσει και κτυπά την πόρτα της χώρας και τα ελλείμματα στην αποτελεσματικότητα των κρατικών εταιριών. Ταυτοχρόνως, η είσοδος του διαδικτύου και η εύκολη πλέον πρόσβαση στις πληροφορίες και την ενημέρωση δημιουργεί τριγμούς στην σταθερότητα του καθεστώτος. Μία και κάτι 10ετία πριν, οι Κινέζοι αντλούσαν πληροφόρηση τόσο για την χώρα όσο και για τον κόσμο από τα επίσημα κομματικά-κυβερνητικά όργανα και εφημερίδες τοίχου. Σήμερα, όλο και περισσότεροι αποκτούν δυνατότητα άμεσης πληροφόρησης για τα όσα συμβαίνουν στην χώρα όπως π.χ. για το θέμα των Ουϊγούρων, του Θιβέτ και τις αποσχιστικές προθέσεις των πληθυσμών αυτών· την διαφθορά των κρατικών αξιωματούχων και σκάνδαλα που αφορούν στελέχη του Κόμματος ή πολιτικά ζητήματα που προκύπτουν, όπως το πρόσφατο στο Hong Kong κ.ά.
Επιπροσθέτως, ερωτηματικά και ανησυχίες εγείρει η αυξανόμενη ένταση που καλλιεργεί το Πεκίνο με τις χώρες στην νότια μεθόριό του, όπως Βιετνάμ και Φιλιππίνες, προβάλλοντας εδαφικές ή γενικότερα κυριαρχικές αιτιάσεις, ενώ δεν πρέπει να παραβλέπεται και η ένταση στις σχέσεις με την Ιαπωνία. Μόλις προ λίγων ετών, Κινέζοι «αγανακτισμένοι» πατριώτες προέβησαν με την ανοχή –αν όχι υποκίνηση- των Αρχών σε καταστροφές εις βάρος Ιαπωνικών εταιρειών, όταν οι δύο χώρες έφθασαν πολύ κοντά σε θερμό επεισόδιο με αφορμή τις διεκδικήσεις επί των νήσων Senkaku και Diaou. Επ’ αυτού υπάρχουν σημάδια υφέσεως καθώς οι δύο χώρες θα πραγματοποιήσουν συνάντηση κορυφής στο πλαίσιο της συνόδου του Φόρουμ Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού, κάτι που λόγω της προαναφερθείσας διαμάχης, δεν είχε συμβεί για μια 3ετία (από έτους 2012). Ακόμη, πάντοτε παραμένει ανοικτό, ως εν δυνάμει εστία έντασης, το ζήτημα της Taiwan.
Σε αυτή την πολυπλοκότητα δεν είναι αμελητέα και η εμφάνιση άλλων αναδυομένων αγορών, Σιγκαπούρης, Μαλαισίας κ.ά Ασιατικών χωρών. Για την Ελλάδα ιδιαίτερο, γεωπολιτικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν η γειτονική Τουρκία, το Ισραήλ, οι Αραβικές χώρες, η Αίγυπτος και φυσικά η Κύπρος.
Η Τουρκία έχει πράγματι πετύχει σημαντικά πράγματα από την στιγμή που οι Erdogan και Davoutoglou βρέθηκαν στην ηγεσία της. Ο αρχιτέκτονας του νέο-οθωμανικού δόγματος και της νέας Τουρκικής στρατηγικής Άχμεντ Νταβούτογλου, μετά από μια επιτυχή ακαδημαϊκή διαδρομή, βρέθηκε συνεργάτης του χαρισματικού Erdogan και ξεκίνησε την πολιτική του σταδιοδρομία στην πολιτική, αρχικά ως συνεργάτης του σημερινού Τούρκου Προέδρου, όταν αυτός ξεκινούσε την πορεία του από το Δημαρχείο της Κωνσταντινουπόλεως προς το Πρωθυπουργικό αξίωμα. Οι πρώτες επιτυχίες του και δημόσια αναγνώριση ήρθαν όταν ως ειδικός απεσταλμένος του Τούρκου Πρωθυπουργού στο Ιράκ και την Μέση Ανατολή, επέτυχε να εξομαλύνει τις σχέσεις της Τουρκίας με το Αυτόνομο Ιρακινό Κουρδιστάν του Βορείου Ιράκ, παρά το «αγκάθι» του ΡΚΚ και να δημιουργήσει ευνοϊκό κλίμα για την οικονομική διείσδυση τουρκικών επιχειρήσεων στην περιοχή, ενώ, οι χειρισμοί του διατήρησαν τις κατάλληλες ισορροπίες με την Βαγδάτη και κυρίως, πέτυχε να ανασταλεί το δημοψήφισμα για το καθεστώς ένταξης της πολύ σημαντικής πετρελαιοπαραγωγού περιφέρειας του Κιρκούκ και προστατεύοντας τα συμφέροντα του εκεί πληθυσμού Τουρκομάνων, αξιοποιώντας τις αντιθέσεις Κούρδων και Αράβων προς όφελος των τουρκικών συμφερόντων. Ως επικεφαλής της Τουρκικής Διπλωματίας εφάρμοσε με άριστο τρόπο το δόγμα –το οποίο ο ίδιος είχε εμπνευσθεί και σχεδιάσει-, του νέο-Οθωμανισμού. Πέτυχε σε σημαντικό βαθμό τον στόχο για μηδενικά προβλήματα με τις όμορες χώρες, το Κουρδικό παρουσίασε ύφεση και εισήλθε σε τροχιά συνεννόησης.
Η στρατηγική αυτή έφερε ως αποτέλεσμα την τουρκική οικονομική άνθιση και απέμπλεξε την Τουρκία από το ΔΝΤ, δίνοντάς της μια θέση στους G20, σε διάστημα 10ετίας. Σε αυτήν, την ομολογουμένως θεαματική προσπάθεια κίνητρο υπήρξε και η ενταξιακή προοπτική της χώρας. Αξίζει να αναφερθεί –και ίσως να παραδειγματίσει-, ότι μια σοβαρή ενέργεια της τουρκικής ηγεσίας, προκειμένου να διευκολύνει και να προωθήσει τις επενδύσεις, δημιούργησε ειδική ομάδα επιχειρηματιών, συμβούλων και άλλων ειδικών. Η ομάδα αυτή λειτουργούσε στο πλαίσιο του Πρωθυπουργικού Γραφείου και είχε άμεση αναφορά στον Πρωθυπουργό. Παρείχε κάθε απαραίτητη συνδρομή σε υποψήφιους επενδυτές (στοιχεία και δεδομένα αγοράς κ.λπ.) και επέλυε άμεσα και αποτελεσματικά προβλήματα που απέρρεαν από την γραφειοκρατία ή την διαφθορά δημοσίων υπηρεσιών. Παρά την άκρως εντυπωσιακή πορεία, σήμερα έχουν αρχίσει την εμφάνισή τους … χαμηλές νεφώσεις.
Στο θέμα της Συρίας, η εξέλιξη δεν ήταν σύμφωνη με τις προσδοκίες της Άγκυρας. Είναι κατανοητό ότι το ισχυρό καθεστώς Assad αποτελεί εμπόδιο στις βλέψεις και στα μεγαλεπήβολα σχέδια των Τούρκων ηγετών. Η Αλεβιτική (Σιϊτική συνιστώσα), Δαμασκός βρίσκεται πιο κοντά στην Τεχεράνη από ότι στον κάτοικο του Λευκού Παλατιού της Κωνσταντινουπόλεως και αποτελεί ανασχετική παράμετρο για την ολοκλήρωση της Τουρκικής εξάπλωσης στον Αραβικό Κόσμο, ενώ δεν είναι και αμελητέα παράμετρος η Συριακή ακτογραμμή, η οποία πέραν της θαλάσσιας πρόσβασης, συνεπάγεται και ΑΟΖ στην Μεσογειακή λεκάνη. Η μη ελεγχόμενη Κυβέρνηση Assad, προφανώς, λογίζεται ως πρόβλημα από την Τουρκική Διπλωματία. Τελικά, παρά τις προσπάθειες η Συρία αν και εμπεπλεγμένη σε σκληρό εμφύλιο, παραμένει υπό το καθεστώς των Assad, το οποίο αξιοποιώντας την παρουσία και δράση του ISIS-, στην ευρύτερη περιοχή, εμφανίζεται να ανακάμπτει και να κερδίζει το χαμένο έδαφος, έναντι των εσωτερικών του αντιπάλων. Η Τουρκική ηγεσία δεν θεωρείται ικανοποιημένη από τις ενέργειες των ΗΠΑ επ’ αυτού και δεν διστάζει να το δείξει σε κάθε ευκαιρία, όπως αυτή, της πρόσφατης κρίσης στο Κομπανί.
Δεν είναι λίγοι, οι αναλυτές εκείνοι που κατατάσσουν την Άγκυρα στους βασικούς υποστηρικτές των τρομοκρατών του ISIS. Αν και ακόμη είναι νωρίς για να προδικάσει κανείς εξελίξεις, δεδομένου ότι η Δύση έχει, προς το παρόν, επιλέξει ρόλο παρατηρητή, γενική εκτίμηση είναι ότι αυτό το παίγνιο δεν θα έχει ευτυχή έκβαση για την Άγκυρα. Ακόμη, η παρατηρούμενη έξαρση του Κουρδικού, δεν συμβάλλει θετικά στους σχεδιασμούς του -Προέδρου πλέον- Ερντογάν.
Συμπερασματικά, τα δεδομένα της στιγμής, σημαίνουν τον κώδωνα κινδύνου για την εξέλιξη των Τουρκικών επιθυμιών και θέτουν εν κινδύνω την προοπτική των αυτοκρατορικών βλέψεων της πολιτικής ηγεσίας της χώρας αυτής. Ήδη, δημιουργείται κλίμα ανησυχίας και καθιστούν επισφαλή την επενδυτική δραστηριότητα στην Τουρκία, γεγονός που πιθανόν οδηγήσει σε απόσυρση ή μεταφορά των επενδυτικών κεφαλαίων, τα οποία συνέβαλλαν και στήριξαν το οικονομικό της θαύμα. Τέτοιο πλήγμα, θα αποβεί ίσως, καίριο για την τουρκική οικονομία και δημιουργεί προβληματισμό και φόβους σχετικά με τις πιθανές αντιδράσεις της Άγκυρας και ειδικότερα του παρορμητικού Προέδρου της χώρας· επιβαρυντικό στις προβλέψεις αυτές, είναι και η εμπειρία από τον απρόβλεπτο χαρακτήρα τέτοιων καθεστώτων. Ούτως ή άλλως, η περιοχή της Μέσης Ανατολής προσομοιάζει με πεδίο κινούμενης άμμου, απρόβλεπτες αντιδράσεις εκ μέρους της Τουρκίας θα επιδεινώσουν κρίσιμα προβλήματα που ήδη υφίστανται.
Αυτό είναι το σημείο εκείνο που αναδεικνύει ως αυταπόδεικτο, ακόμη και για τους πολέμιούς της, την δεδομένη κατάσταση παγκοσμιοποίησης, ως το σύγχρονο διεθνές status. Ως εκ του συνειρμού, είναι προφανές ότι η ανάπτυξη προβληματισμού, ο σχεδιασμός και η χάραξη, όχι μόνον, της υψηλής στρατηγικής αλλά και των ησσόνων θεμάτων που αφορούν στις διεθνείς σχέσεις μιας χώρας· αλλά ακόμη και ζητήματα, συναφή με προβλήματα ή δράσεις εσωτερικής πολιτικής, πρέπει να εξελίσσονται εντός του πλαισίου αυτού.
Στους πολιτικούς σχηματισμούς της Ελλάδας, ατυχώς και για μία σειρά από αιτίες, έχει από καιρού παύσει να επεξεργάζεται ουσιαστικά και σε βάθος η διεθνής συνθήκη και εν γένει δεν υφίσταται σοβαρή, ουσιαστική, εις βάθος ανάλυση για το διεθνές περιβάλλον, κάτι που στο παρελθόν υπήρχε ως σημείο ποιοτικής διαφοροποίησης από άλλους σχηματισμούς, ειδικά αυτούς που διεκδικούσαν την εξουσία. Αντιμετωπίζεται από όλους επιπόλαια και αναλύεται στην βάση μυθευμάτων και με «τηλεοπτική» οπτική ή άλλοι παραμένουν εγκλωβισμένοι στην συμπαθητική γραφικότητα χαμένων επαναστατικών παραδείσων. Από την άλλη, τα θεσμικά όργανα της Πολιτείας, τα επιφορτισμένα με την ανάλυση και τον σχεδιασμό εξωτερικής πολιτικής, αρνούνται πεισματικά να αναλάβουν τον ρόλο τους, αρκούνται να χαϊδεύουν τα αυτιά των πολιτικών προϊσταμένων τους και να λειτουργούν αποτρεπτικά και υπονομευτικά σε κάθε προσπάθεια δημιουργίας κατάλληλου, εξειδικευμένου φορέα.
Σε αδρές γραμμές θα μπορούσαμε να ισχυρισθούμε ότι με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και την πτώση των καθεστώτων της Ανατολικής Ευρώπης μπήκαμε σε μια εποχή πολυπολικότητας και η σύγχρονη αντιπαράθεση για την παγκόσμια ηγεμονία, επικεντρώνεται στην σύγκρουση των τριών ισχυρών στρατηγικών παικτών, του Δυτικού άξονα ΗΠΑ-Ιαπωνίας-ΕΕ από την μία πλευρά και Ρωσίας/Κίνας από την άλλη. Η σύγκρουση αυτή, δεν είναι άμεσα ορατή αφού δεν υφίσταται κατάσταση άμεσης βίας, αλλά δεν σημαίνει ότι δεν είναι εξ ίσου σκληρή και μάλιστα, κλιμακώνεται συνεχώς. Κλιμακούμενη συνεχώς γιατί αυτό υποδηλούν οι γεωπολιτικές και γεωστρατηγικές μεταβολές· και σκληρή γιατί το πεδίο όπου διεξάγεται και δεν είναι άλλο από αυτό της οικονομίας και σημαίνει εξ ίσου –αν όχι μεγαλύτερης βαρύτητας-, καταστροφικές απώλειες για όλες τις πλευρές, καταστρέφοντας την ζωή και τσαλακώνοντας την αξιοπρέπεια των πολιτών και δημιουργεί συνεχώς ευάλωτες ομάδες πληθυσμού και ανυπεράσπιστων πολιτών. Όλα αυτά, στο όνομα κάποιων «αγορών», οι οποίες τελικά υπερέβησαν κάθε έλεγχο και όριο.
Η πραγματικότητα –δεδομένης και της δυσχερούς θέσης στην οποία βρίσκεται η δική μας χώρα-, απαιτεί ενδελεχή ανάλυση και εξέταση των παραμέτρων του συστήματος και ιδιαιτέρως των στρατηγικών παικτών καθώς οι ενέργειες αυτών, αποτελούν το έναυσμα για σειρά εξελίξεων που εντός του πλαισίου της παγκοσμιοποίησης επηρεάζουν σημαντικά και την διαμόρφωση των εσωτερικών συνθηκών και δεδομένων.
Ο Δυτικός άξονας
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, εμφανίζουν αδυναμία στον έλεγχο του
ελλείμματός τους και οι παρεμβάσεις της διοίκησης Obama αν και έχουν
προοδευτική χροιά, δεν προσφέρουν ριζικές λύσεις αλλά αναστέλλουν την
έκρηξη μιας νέας κρίσης, η οποία θα έχει μεγαλύτερες επιπτώσεις από
εκείνη του 2007-2008.Παραλλήλως, η διαχείριση των εξωτερικών υποθέσεων της χώρας, από τον Αμερικανό Πρόεδρο δεν είναι και η πλέον επιτυχής. Οι ατυχείς χειρισμοί του στην περίπτωση του Ιράκ, τα «στραβοπατήματά» του στην Συριακή κρίση και η επιφυλακτικότητά του -στα όρια της φοβικότητας-, στην αντιμετώπιση των τρομοκρατών-σφαγέων του ISIS, είναι πράξεις που έχουν πλήξει σοβαρά το κύρος της Ουάσιγκτον και της Προεδρίας Obama, μεταξύ των συμμάχων αλλά και αποθρασύνουν τους αντιπάλους της.
Η Ε.Ε. συνεχίζει να ταλαιπωρείται από την κρίση χρέους, και παρά την συγκρατημένη αισιοδοξία για την υπέρβασή της, η ανεργία διογκώνεται με μη ελεγχόμενους ρυθμούς, η παραγωγικότητα των κρατών του Νότου σμικρύνεται και χώρες όπως η Ελλάδα η Ισπανία κ.λπ. έχουν χάσει τα συγκριτικά τους πλεονεκτήματα σε σχέση με τον Βορρά και ο πρωτογενής τομέας είναι, σχεδόν, διαλυμένος (δεν είναι λίγες οι μελέτες που αναφέρουν το ότι η Ευρώπη στην επόμενη 10ετία θα αντιμετωπίσει σοβαρό διατροφικό πρόβλημα εξ αιτίας του ελλείμματος παραγωγής)· αυτά δεν δημιουργούν κλίμα αισιοδοξίας για την περεταίρω, μεσοπρόθεσμη εξέλιξη. Τέλος στην Ιαπωνία, αν και τα στοιχεία είναι με μία πρώτη ανάγνωση καλύτερα, η Ιαπωνική Κυβέρνηση έπεσε έξω στις πρόσφατες προβλέψεις της για επάνοδο σε ικανοποιητικούς ρυθμούς ανάπτυξης και ενισχύει τις ανησυχίες για τις μεσο-μακροπρόθεσμες προοπτικές.
Από την πρώτη εκτίμηση, δεν είναι εντελώς λάθος ο ισχυρισμός ότι ο Δυτικός άξονας έχει εμπλακεί σε αδιέξοδα και οι οικονομίες των επιμέρους δομών του συστήματος σε μία περιδίνηση η οποία δεν προοιωνίζει κλίμα αισιοδοξίας. Η παγκοσμιοποίηση, αιφνιδίασε το πολιτικό σύστημα και επετράπη στις «αγορές» να κυριαρχήσουν και να μετατρέψουν την παραγωγική τους ικανότητα σε «χρηματιστηριακή φούσκα». Δεν είναι καινοφανές αν λεχθεί ότι το χρήμα που περιγράφεται παγκόσμια, δεν αντιστοιχεί σε απτές αξίες. Η οικονομία δεν ελέγχεται πλέον με την εργασία και συνεπώς την παραγωγή υπεραξίας, αλλά με διάφορα χρηματοοικονομικά προϊόντα που αποφέρουν πιο εύκολα και αμεσότερα κέρδη, από εκείνα της πραγματικής παραγωγής. Αυτή η λογική, δημιουργεί και την βιομηχανία «χρέους».
Όμως, αν και αυτό προσφέρει προσωρινά πλούτο στις ανεπτυγμένες χώρες του Βορρά, δημιουργεί μελλοντικά αδιέξοδα και φυσικά, ως άμεση επίπτωση καταπιέζει και συνθλίβει τον Νότο των ιδιαιτέρων εργασιακών ηθών, στον οποίο οι κοινωνικές εκρήξεις δεν είναι ούτε απίθανο, ούτε και μακρινό, αν συνεχίσει να ακολουθείται αυτή η πρακτική.
Επίσης, είναι εσφαλμένη η πολιτική που υπαγορεύεται από την Weber-ιανή Προτεσταντική Ηθική και συνθλίβει την καθημερινότητα, στο όνομα κάποιας δημοσιονομικής πειθαρχίας και ισοσκελισμένων προϋπολογισμών. Η παραγωγή στην Ευρώπη δεν μπορεί να ανταγωνισθεί τον όγκο άλλων χωρών όπως π.χ., της Κίνας ή άλλων Ασιατικών. Η Ευρωπαϊκή παραγωγή γίνεται ανταγωνιστική σε επίπεδο ποιότητας και τεχνολογίας· αυτό είναι που πρέπει να επιδιώκεται.
Ρωσία - Κίνα και άλλες αναδυόμενες αγορές
Στον αντίποδα, η Ρωσία εμφανίζεται να
αναλαμβάνει από τον τεκτονικό σεισμό που προκάλεσε το τέλος της
Σοβιετικής κυριαρχίας και μετά την πρώτη περίοδο εξαθλίωσης, πρoβάλλεται
ως ισχυρός παράγοντας και εν δυνάμει, στρατηγικός παίκτης του Διεθνούς
Συστήματος. Αυτό, πέραν πάσης αμφιβολίας, πιστώνεται στον Βλαδίμηρο
Πούτιν. Βέβαια, αυτό που πρέπει πάντοτε να συγκρατείται, είναι ότι το
«Ρωσικό θαύμα» αφορά, τουλάχιστον μέχρι στιγμή αυτή, σε έναν στενό κύκλο
ολιγαρχών στην Ρωσική Πρωτεύουσα.
Η σιδηρά πυγμή του Ρώσου ηγέτη, έθεσε υπό
κεντρική διαχείριση την ασύντακτη -και άρα ολιγότερο προσοδοφόρα-
λεηλασία του εθνικού πλούτου, όπως και την δράση των εγκληματικών
οργανώσεων που είχαν επί Γιέλτσιν αναπτύξει απόλυτη … επιχειρηματική
πρωτοβουλία. Όμως, απέχει πολύ από το να θεωρηθεί η σημερινή Ρωσία ως
μια χώρα ασφαλής πέραν προνομιούχων περιοχών της Μόσχας. Η ύπαιθρος και
οι λαϊκές αστικές γειτονιές ταλαιπωρούνται από την υψηλή
εγκληματικότητα, τον αλκοολισμό και η συντριπτική πλειοψηφία των Ρώσων
διαβιεί σε συνθήκες ανέχειας. Ανεργία, δημογραφικό και μειωμένη
παραγωγικότητα συμπληρώνουν το πάζλ των προβλημάτων της μεγαλύτερης σε
έκταση χώρας της υδρογείου.
Αν και σήμερα η Ρωσία εμφανίζει ισχυρό
πρόσωπο στην διεθνή σκηνή, αυτό δεν ίσχυε στην πρώτη φάση της Προεδρίας
Πούτιν. Ο ίδιος, παρά την θητεία του στο τμήμα εσωτερικής ασφάλειας της
KGB, δεν είχε την δυνατότητα σοβαρής ανάλυσης της διεθνούς
πραγματικότητας, μιας και το πραγματικά υψηλού επιπέδου και γνώσης
στρατηγικών αναλυτών δεν ανήκε στην υπηρεσία αυτή αλλά στην GRU, την
στρατιωτική υπηρεσία, οι στρατηγοί της οποίας βρέθηκαν απέναντι στον
νεοεκλεγέντα τότε, Πρόεδρο εξ αιτίας της απόφασής του να αφαιρέσει τους
πόρους και τα κεφαλαιακά αποθέματα –ομολογουμένως πολύ υψηλά-, της
υπηρεσίας. Τα τελευταία χρόνια όμως, αυτό άρχισε να μεταβάλλεται και η
Ρωσία σημειώνει τις πρώτες επιτυχίες της στην διεθνή σκακιέρα, έναντι
των Δυτικών ανταγωνιστών της.
Μελλοντικά, θα κριθεί πως θα αξιοποιήσει η
Ρωσική ηγεσία τα στρατηγικά πλεονεκτήματά της. Το φυσικό αέριο, το
υπέδαφος και τον ανεκτίμητο ορυκτό πλούτο της Σιβηρίας, τους κώνους με
σπάνια μέταλλα και πολυμεταλικά συμπλέγματα, που βρίσκονται στον βυθό
της Βόρειας Θάλασσας (δεν είναι τυχαίο ότι προ περίπου 2 ετών ανεκήρυξε
και οριοθέτησε, την εκεί, ΑΟΖ). Τέλος, πρέπει να συνυπολογίζεται και μία
παράμετρος που συνήθως διαφεύγει. Η τήξη των πάγων στην Αζοφική,
δημιουργεί νέους ασφαλείς δρόμους στις θαλάσσιες μεταφορές, κατά πολύ
συντομότερους από τους σημερινούς. Συνεπώς, η μεταφορά Ρωσικού ή άλλου
πετρελαίου και γενικά πρώτων υλών και αγαθών, επί παραδείγματι, προς την
Ιαπωνία ή και άλλους προορισμούς, διαμέσου συντομότερης διαδρομής κατά
τουλάχιστον 40.000 ναυτικά μίλια, προσθέτει ένα ακόμη στρατηγικό
πλεονέκτημα στην χώρα που ελέγχει αυτόν τον θαλάσσιο δρόμο.
Η Ρωσία παραμένει όμως μια Ανατολικού τύπου
Δεσποτεία στην οποία η πλειοψηφία του λαού δεν μετέχει στην ευημερία
και την απόλαυση των αγαθών που συνεπάγεται η όποια ανάπτυξη. Μπορεί η
Σλάβικη νοοτροπία να στηρίζει προς στιγμήν το «θαύμα» του Πούτιν, δεν
είναι όμως βέβαιο για πόσο ακόμη θα διαρκέσουν οι αντοχές του λαού και
φυσικά δεν πρέπει να παραβλέπονται τα προβλήματα που συνεπάγονται από
την Ουκρανική κρίση –περιοχή ζωτικής σημασίας για την Ρωσία- και την
πιθανή αναζωπύρωση εστιών ανωμαλίας και ένοπλων αντιπαραθέσεων στην
Οσσετία και την Τσετσενία.
Η Κίνα είναι για την μεγάλη πλειονότητα των Δυτικών ο μεγάλος
άγνωστος γίγαντας της Ανατολής. Ο Σινικός οικονομικός Γολιάθ προξενεί
δέος και όχι αδικαιολόγητα. Τα προϊόντα της έχουν πλημυρίσει τις αγορές
της Δύσης και κλιμακηδόν εισέρχεται και στην αγορά μηχανολογικού
εξοπλισμού. Μελλοντικά, όχι σε μακρό χρονικό ορίζοντα, πολλά από τα
προϊόντα θα κατασκευάζονται με μηχανήματα κινεζικής προέλευσης. Στην
συντέλεση του οικονομικού θαύματος της Κίνας εκτός από το όγκο του
πληθυσμού της (οι αριθμοί και τα μεγέθη κόβουν την ανάσα), συμβάλλει και
η φιλοσοφία των Κινέζων, οι οποίοι έχουν υψηλό δείκτη αυτοπειθαρχίας, η
οποία πηγάζει –μάλλον-, από την φιλοσοφία των λαών της Άπω Ανατολής.
Αυτό καθώς και η αχανής έκτασή της –μικρότερη βέβαια από την Ρωσική,
αλλά όχι πολύ λιγότερο πλούσια-, δίνει πλεονεκτήματα που η Δύση ή άλλες
αγορές δεν μπορούν να ανταγωνισθούν.Μια ακόμη πηγή προβληματισμού για την Δύση αποτελεί και η ραγδαία αύξηση των Κινεζικών επενδύσεων, οι οποίες δείχνουν να μην έχουν όριο. Και δεν είναι μόνο ο συνεχώς αυξανόμενος όγκος επενδύσεων και υποστηρικτικών οικονομικών-αναπτυξιακών παρεμβάσεων της Κίνας (π.χ. σε Αφρικανικές και άλλες χώρες του Τρίτου Κόσμου), κυρίως ανησυχίες προκαλεί η Σινική επενδυτική επιθετικότητα σε κρίσιμους τομείς όπως, ορυχεία μετάλλων, στον τομέα πετρελαίου, τηλεπικοινωνίες και τραπεζικό-χρηματοπιστωτικό τομέα. Προς το παρόν, ο όγκος των Δυτικών επενδύσεων είναι μεγαλύτερος από εκείνον των Κινεζικών κεφαλαίων, αλλά, δεν παραβλέπεται η επιθετική και σχεδιασμένη εισβολή των σινικών κεφαλαίων σε χωράφια που μέχρι πρότινος οι δυτικοί θεωρούσαν ότι είναι οι αποκλειστικοί και προνομιούχοι νομείς.
Βέβαια, για κάθε Γολιάθ υπάρχει και ένας Δαυΐδ. Η κινέζικη παραγωγή έχει μεν συγκριτικά πλεονεκτήματα στο πεδίο του όγκου και των αριθμών, δεν είναι όμως ακαταμάχητη, όταν τα ζητούμενο είναι η ποιότητα και η τεχνολογία –τουλάχιστον ακόμη.
Επίσης, δεν λείπουν και τα προβλήματα, τα οποία μέχρι στιγμή αυτή το Σινικό καθεστώς καλύπτει με σχετική άνεση (οι εργάτες στην Κίνα δεν είχαν κάτι περισσότερο πριν από την εγκαθίδρυση της Μαοϊκής διακυβέρνησης) και οι δομές που δημιούργησε ο Μάο ακόμη αντέχουν και οι διαχειριστές της εξουσίας έχουν ομολογουμένως επιδείξει αξιοσημείωτη ευελιξία και προσαρμογή και επιβάλει τις απαραίτητες μεταρυθμίσεις σε κατάλληλο χρόνο. Η Κίνα δείχνει να εγκαταλείπει τον απομονωτισμό της και να εμπλέκεται πλέον δυναμικά στα παγκόσμια πράγματα (δείγμα θελήσεως επ’ αυτού είναι και η εμπλοκή της στην εκστρατεία κατά του Embola, με αποστολή εξειδικευμένου προσωπικού σε Λιβερία και άλλες Αφρικανικές χώρες καθώς και η οικονομική υποστήριξη της εκστρατείας με το ποσό των 82 εκμ. δολ. ΗΠΑ) .
Ως επιτυχίες ακόμη της Κινεζικής πολιτικής, πρέπει να συγκρατούνται οι πρόσφατες διακρατικές συνεργασίες με Ρωσία που αφορά στην από κοινού κατασκευή μαχητικών ελικοπτέρων και περί διανομής 30 δις. κυβικών μέτρων φυσικού αερίου τα οποία θα διαθέσει η Gazprom στην Κινεζική CNPC και η υπογραφή memorandum συνεργασίας από τον Κινέζο Πρόεδρο Ξι Τζιν-πίνγκ και τον Αυστραλό Πρωθυπουργό Τόνι Άμποτ. Σε αυτό προβλέπεται και κατοχυρώνεται η συνεργασία των δύο χωρών σε τομείς εμπορίου, 40 κλάδων υπηρεσιών (περιλαμβανομένων και νομικών, υπηρεσιών υγείας κ.ά.), διακίνηση ειδών διατροφής κ.λπ. Σύμφωνα με αυτήν την συμφωνία, περί το 99% των προϊόντων της Αυστραλίας θα μπορούν να εισέλθουν στην αγορά της Κίνας χωρίς ή με ελάχιστους δασμούς. Πρόκειται για την πλέον ευνοϊκή συμφωνία που παρεχώρησε η Κίνα μέχρι σήμερα.
Εκείνο όμως που προκαλεί νευρικότητα σε Αμερικανικούς κύκλους -ειδικότερα όταν αυτά συμβαίνουν κατά την περίοδο που ο Πρόεδρος Obama επιχειρεί στροφή προς την Ασία-, είναι η Σινο-Ρωσική προσέγγιση και η κοινή ερμηνεία των γεγονότων της Ουκρανίας και Hong Kong, δείγμα αναπτυσσόμενης επικοινωνίας μεταξύ Μόσχας-Πεκίνου, γεγονός που εμφιλοχωρεί τον κίνδυνο δημιουργίας γεωπολιτικού άξονα, με συνέπεια την μετατροπή των χωρών αυτών σε στρατηγικούς παίκτες, οι οποίοι θα αμφισβητούν και θα απειλούν ευθέως, τα Αμερικανικά συμφέροντα.
Σε κάθε περίπτωση, στο μέσο ή απώτερο μέλλον, θα έχει ενδιαφέρον να δούμε πως θα αντιδράσει το σύστημα σε πιθανή όξυνση προβλημάτων όπως η μόλυνση του περιβάλλοντος-το Πεκίνο αναγκάζεται να λογοκρίνει μελέτες συναφώς με την ατμοσφαιρική μόλυνση-, η διάθεση των υδάτινων πόρων, η διαφθορά των κρατικών αξιωματούχων και δομών, που έχει αρχίσει και κτυπά την πόρτα της χώρας και τα ελλείμματα στην αποτελεσματικότητα των κρατικών εταιριών. Ταυτοχρόνως, η είσοδος του διαδικτύου και η εύκολη πλέον πρόσβαση στις πληροφορίες και την ενημέρωση δημιουργεί τριγμούς στην σταθερότητα του καθεστώτος. Μία και κάτι 10ετία πριν, οι Κινέζοι αντλούσαν πληροφόρηση τόσο για την χώρα όσο και για τον κόσμο από τα επίσημα κομματικά-κυβερνητικά όργανα και εφημερίδες τοίχου. Σήμερα, όλο και περισσότεροι αποκτούν δυνατότητα άμεσης πληροφόρησης για τα όσα συμβαίνουν στην χώρα όπως π.χ. για το θέμα των Ουϊγούρων, του Θιβέτ και τις αποσχιστικές προθέσεις των πληθυσμών αυτών· την διαφθορά των κρατικών αξιωματούχων και σκάνδαλα που αφορούν στελέχη του Κόμματος ή πολιτικά ζητήματα που προκύπτουν, όπως το πρόσφατο στο Hong Kong κ.ά.
Επιπροσθέτως, ερωτηματικά και ανησυχίες εγείρει η αυξανόμενη ένταση που καλλιεργεί το Πεκίνο με τις χώρες στην νότια μεθόριό του, όπως Βιετνάμ και Φιλιππίνες, προβάλλοντας εδαφικές ή γενικότερα κυριαρχικές αιτιάσεις, ενώ δεν πρέπει να παραβλέπεται και η ένταση στις σχέσεις με την Ιαπωνία. Μόλις προ λίγων ετών, Κινέζοι «αγανακτισμένοι» πατριώτες προέβησαν με την ανοχή –αν όχι υποκίνηση- των Αρχών σε καταστροφές εις βάρος Ιαπωνικών εταιρειών, όταν οι δύο χώρες έφθασαν πολύ κοντά σε θερμό επεισόδιο με αφορμή τις διεκδικήσεις επί των νήσων Senkaku και Diaou. Επ’ αυτού υπάρχουν σημάδια υφέσεως καθώς οι δύο χώρες θα πραγματοποιήσουν συνάντηση κορυφής στο πλαίσιο της συνόδου του Φόρουμ Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού, κάτι που λόγω της προαναφερθείσας διαμάχης, δεν είχε συμβεί για μια 3ετία (από έτους 2012). Ακόμη, πάντοτε παραμένει ανοικτό, ως εν δυνάμει εστία έντασης, το ζήτημα της Taiwan.
Σε αυτή την πολυπλοκότητα δεν είναι αμελητέα και η εμφάνιση άλλων αναδυομένων αγορών, Σιγκαπούρης, Μαλαισίας κ.ά Ασιατικών χωρών. Για την Ελλάδα ιδιαίτερο, γεωπολιτικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν η γειτονική Τουρκία, το Ισραήλ, οι Αραβικές χώρες, η Αίγυπτος και φυσικά η Κύπρος.
Η Τουρκία έχει πράγματι πετύχει σημαντικά πράγματα από την στιγμή που οι Erdogan και Davoutoglou βρέθηκαν στην ηγεσία της. Ο αρχιτέκτονας του νέο-οθωμανικού δόγματος και της νέας Τουρκικής στρατηγικής Άχμεντ Νταβούτογλου, μετά από μια επιτυχή ακαδημαϊκή διαδρομή, βρέθηκε συνεργάτης του χαρισματικού Erdogan και ξεκίνησε την πολιτική του σταδιοδρομία στην πολιτική, αρχικά ως συνεργάτης του σημερινού Τούρκου Προέδρου, όταν αυτός ξεκινούσε την πορεία του από το Δημαρχείο της Κωνσταντινουπόλεως προς το Πρωθυπουργικό αξίωμα. Οι πρώτες επιτυχίες του και δημόσια αναγνώριση ήρθαν όταν ως ειδικός απεσταλμένος του Τούρκου Πρωθυπουργού στο Ιράκ και την Μέση Ανατολή, επέτυχε να εξομαλύνει τις σχέσεις της Τουρκίας με το Αυτόνομο Ιρακινό Κουρδιστάν του Βορείου Ιράκ, παρά το «αγκάθι» του ΡΚΚ και να δημιουργήσει ευνοϊκό κλίμα για την οικονομική διείσδυση τουρκικών επιχειρήσεων στην περιοχή, ενώ, οι χειρισμοί του διατήρησαν τις κατάλληλες ισορροπίες με την Βαγδάτη και κυρίως, πέτυχε να ανασταλεί το δημοψήφισμα για το καθεστώς ένταξης της πολύ σημαντικής πετρελαιοπαραγωγού περιφέρειας του Κιρκούκ και προστατεύοντας τα συμφέροντα του εκεί πληθυσμού Τουρκομάνων, αξιοποιώντας τις αντιθέσεις Κούρδων και Αράβων προς όφελος των τουρκικών συμφερόντων. Ως επικεφαλής της Τουρκικής Διπλωματίας εφάρμοσε με άριστο τρόπο το δόγμα –το οποίο ο ίδιος είχε εμπνευσθεί και σχεδιάσει-, του νέο-Οθωμανισμού. Πέτυχε σε σημαντικό βαθμό τον στόχο για μηδενικά προβλήματα με τις όμορες χώρες, το Κουρδικό παρουσίασε ύφεση και εισήλθε σε τροχιά συνεννόησης.
Η στρατηγική αυτή έφερε ως αποτέλεσμα την τουρκική οικονομική άνθιση και απέμπλεξε την Τουρκία από το ΔΝΤ, δίνοντάς της μια θέση στους G20, σε διάστημα 10ετίας. Σε αυτήν, την ομολογουμένως θεαματική προσπάθεια κίνητρο υπήρξε και η ενταξιακή προοπτική της χώρας. Αξίζει να αναφερθεί –και ίσως να παραδειγματίσει-, ότι μια σοβαρή ενέργεια της τουρκικής ηγεσίας, προκειμένου να διευκολύνει και να προωθήσει τις επενδύσεις, δημιούργησε ειδική ομάδα επιχειρηματιών, συμβούλων και άλλων ειδικών. Η ομάδα αυτή λειτουργούσε στο πλαίσιο του Πρωθυπουργικού Γραφείου και είχε άμεση αναφορά στον Πρωθυπουργό. Παρείχε κάθε απαραίτητη συνδρομή σε υποψήφιους επενδυτές (στοιχεία και δεδομένα αγοράς κ.λπ.) και επέλυε άμεσα και αποτελεσματικά προβλήματα που απέρρεαν από την γραφειοκρατία ή την διαφθορά δημοσίων υπηρεσιών. Παρά την άκρως εντυπωσιακή πορεία, σήμερα έχουν αρχίσει την εμφάνισή τους … χαμηλές νεφώσεις.
Στο θέμα της Συρίας, η εξέλιξη δεν ήταν σύμφωνη με τις προσδοκίες της Άγκυρας. Είναι κατανοητό ότι το ισχυρό καθεστώς Assad αποτελεί εμπόδιο στις βλέψεις και στα μεγαλεπήβολα σχέδια των Τούρκων ηγετών. Η Αλεβιτική (Σιϊτική συνιστώσα), Δαμασκός βρίσκεται πιο κοντά στην Τεχεράνη από ότι στον κάτοικο του Λευκού Παλατιού της Κωνσταντινουπόλεως και αποτελεί ανασχετική παράμετρο για την ολοκλήρωση της Τουρκικής εξάπλωσης στον Αραβικό Κόσμο, ενώ δεν είναι και αμελητέα παράμετρος η Συριακή ακτογραμμή, η οποία πέραν της θαλάσσιας πρόσβασης, συνεπάγεται και ΑΟΖ στην Μεσογειακή λεκάνη. Η μη ελεγχόμενη Κυβέρνηση Assad, προφανώς, λογίζεται ως πρόβλημα από την Τουρκική Διπλωματία. Τελικά, παρά τις προσπάθειες η Συρία αν και εμπεπλεγμένη σε σκληρό εμφύλιο, παραμένει υπό το καθεστώς των Assad, το οποίο αξιοποιώντας την παρουσία και δράση του ISIS-, στην ευρύτερη περιοχή, εμφανίζεται να ανακάμπτει και να κερδίζει το χαμένο έδαφος, έναντι των εσωτερικών του αντιπάλων. Η Τουρκική ηγεσία δεν θεωρείται ικανοποιημένη από τις ενέργειες των ΗΠΑ επ’ αυτού και δεν διστάζει να το δείξει σε κάθε ευκαιρία, όπως αυτή, της πρόσφατης κρίσης στο Κομπανί.
Δεν είναι λίγοι, οι αναλυτές εκείνοι που κατατάσσουν την Άγκυρα στους βασικούς υποστηρικτές των τρομοκρατών του ISIS. Αν και ακόμη είναι νωρίς για να προδικάσει κανείς εξελίξεις, δεδομένου ότι η Δύση έχει, προς το παρόν, επιλέξει ρόλο παρατηρητή, γενική εκτίμηση είναι ότι αυτό το παίγνιο δεν θα έχει ευτυχή έκβαση για την Άγκυρα. Ακόμη, η παρατηρούμενη έξαρση του Κουρδικού, δεν συμβάλλει θετικά στους σχεδιασμούς του -Προέδρου πλέον- Ερντογάν.
Συμπερασματικά, τα δεδομένα της στιγμής, σημαίνουν τον κώδωνα κινδύνου για την εξέλιξη των Τουρκικών επιθυμιών και θέτουν εν κινδύνω την προοπτική των αυτοκρατορικών βλέψεων της πολιτικής ηγεσίας της χώρας αυτής. Ήδη, δημιουργείται κλίμα ανησυχίας και καθιστούν επισφαλή την επενδυτική δραστηριότητα στην Τουρκία, γεγονός που πιθανόν οδηγήσει σε απόσυρση ή μεταφορά των επενδυτικών κεφαλαίων, τα οποία συνέβαλλαν και στήριξαν το οικονομικό της θαύμα. Τέτοιο πλήγμα, θα αποβεί ίσως, καίριο για την τουρκική οικονομία και δημιουργεί προβληματισμό και φόβους σχετικά με τις πιθανές αντιδράσεις της Άγκυρας και ειδικότερα του παρορμητικού Προέδρου της χώρας· επιβαρυντικό στις προβλέψεις αυτές, είναι και η εμπειρία από τον απρόβλεπτο χαρακτήρα τέτοιων καθεστώτων. Ούτως ή άλλως, η περιοχή της Μέσης Ανατολής προσομοιάζει με πεδίο κινούμενης άμμου, απρόβλεπτες αντιδράσεις εκ μέρους της Τουρκίας θα επιδεινώσουν κρίσιμα προβλήματα που ήδη υφίστανται.
